Tiahuanaco BOLIWIA

Za najefektowniejszą spośród angielskich fortec na wzgórzach uważany jest zamek Maiden. Zajmuje on obszar około 18 ha, w pobliżu Dorchester, w Dorset. Składa się z szeregu nasypów i rowów, zbudowanych po 350 r. p.n.e. na miejscu neolitycznej grobli

1 obozu o powierzchni 4 ha, który stopniowo powiększano i przebudowywano. Istniejące fortyfikacje pochodzą z 150 r. p.n.e., a wejścia do nich zostały przebudowane w 70 r. p.n.e. Fort został opuszczony w roku 43, po rzym­skiej inwazji na Brytanię.

We wschodniej części umocnień nadal moż­na oglądać fundamenty rzymsko-celtyckiej świątyni oraz domu kapłana. W trakcie wyko­palisk prowadzonych na ternie tego obiektu odnaleziono między innymi naczynia z okre­su neolitu i epoki żelaza oraz składowisko ka­miennych pocisków, świadczących o znacze­niu katapulty w epoce żelaza.

Jedna z najbardziej poruszających budowli megalitycznych Europy położona jest w lesi­stej okolicy w Ardenach. W pobliżu Erezee,

0 5 km od Weris, zaczyna się szereg takich pomników, biegnących przez cały kraj po linii prostej.

Trzy menhiry, z których najwyższy ma 2,5 m wysokości, tworzą niepokojącą grupę. Nie opodal, w komorze na wpół zasypanego dolmenu, odnaleziono kości ludzi i zwierząt oraz fragmenty naczyń. Budowle te datowane są na lata od 3000 do 2500 p.n.e. Jedna z teo­rii mówi, że linia, wzdłuż której zostały zbu­dowane, ma związek z pewnym gwiazdozbio­rem. Nadal jednak nie wyjaśniono, kto je zbu­dował i czemu służyły.

0 32 km na zachód od Bremy, wśród lasów, leżą miejsca zwane Visbeker Braut i Bräuti­gam (Panna Młoda i Pan Młody). Tam gdzie niegdyś ciągnęły się pola, stoją dwa czworo­kątne ogrodzenia otoczone wieloma podłuż­nymi dolmenami. Ogrodzenia te mają 80

1 110 m długości. W skład obu wchodzą różne układy kamieni oraz wielkie, zagłębione ka­mienne komory.

Uważa się, że zostały one zbudowane oko­ło roku 3000 p.n.e., ale nie ma pewności, czy odprawiano tu niegdyś jakieś rytuały, czy też gromadzono się, aby obserwować wschód słońca w czasie przesilenia letniego.

W usianej głazami dolinie o 100 km na pół­nocny wschód od Mediolanu leży Val Camo­nica, gdzie odnaleziono co najmniej 15 000

rzeźb wykonanych na skałach. Przedstawiają one sceny z obrzędów religijnych z udziałem kapłanów, czynności domowe oraz uprawę roli. Uważa się, że obejmują okres 6000 lat, od neolitu, do 16 r. p.n.e., kiedy rejon ten podbi­li Rzymianie, wypierając plemię Cenomanów, które tam mieszkało.

Opuszczone w 1450 r. Uxmal, miasto staro­żytnych Majów położone w północnej części półwyspu Jukatan, jest ważnym przykładem architektonicznego stylu Puuc, z końca okre­su klasycznego (600-900). Główne zachowa­ne budowle to Dziedziniec Klasztorny, Świą­tynia Czarnoksiężnika, cztery prostokątne budynki podzielone na wiele małych po­mieszczeń, Pałac Gubernatora oraz Dom Żół­wi, zawdzięczający swą nazwę rzeźbionemu fryzowi. Główna część miasta zajmuje ponad 64 ha, znacznie większy obszar przeznaczony był na domy mieszkalne.

W łagodnie pofałdowanej lesistej okolicy na północ od Djursland, w pobliżu wybrzeża oraz wioski Vivild, istnieje kilka nieźle zacho­wanych megalitycznych pomników. Są to za­mknięte budowle w postaci dolmenów oraz przykrytych kamieniami nakrywowymi ko­mór. W jednym z nich odnaleziono różnorod­ne czary i czerpaki. Obszar ten był zamiesz­kany 5000 lat temu, możliwe, że przez przed­stawicieli kultury pucharów lejowatych. Bu­dowle mogły mieć związek z rytuałami po­grzebowymi.

W żyznej południowej części Minorki, na niewielkim wzniesieniu na obrzeżach Mahón, stoi zadziwiający megalityczny pomnik. Skła­da się on z wieży (talayot) oraz stojącego w kręgu kamieni stołu (taula) o wysokości 4 m, zwieńczonego jeszcze wyższym kamie­niem nakrywowym. Miejsce to, wzniesione przez Lud Wieży po 1500 r. p.n.e., zawierało siedziby ludzkie i fortyfikacje. Odnaleziono tam popioły o nieokreślonym wieku oraz fi­gury byków z brązu, co stało się powodem domysłów, iż budowle te służyły jakimś celom rytualnym.

Ten tajemniczy trakt (niektórzy uważają, że takie trakty łączyły w starożytności ważne miejsca) jest jednym z wielu znajdujących się pośród angielskiego pejzażu. Zmuszają nas one do zastanowienia się nad poziomem wie­dzy astronomicznej i geometrycznej naszych przodków. Choć wydaje się mało prawdopo­dobne, aby kilka tysięcy lat temu aż tak głębo-

ko znano te dziedziny, to fakt, że trakty takie jak Old Sarum łączą liniami prostymi wiele antycznych monumentów w różnych czę­ściach Europy, wygląda na coś więcej niż tyl­ko przypadek.

Trakt Old Sarum jest dosyć długi. Rozpo­czyna się od antycznego kurhanu, po czym przebiega z północnego zachodu na połu­dniowy wschód poprzez Wiltshire i Hampshi-re, przechodząc przez Stonehenge, fort z epo­ki żelaza w Old Sarum, katedrę w Salisbury, obozowisko z epoki żelaza w Clearbury Ring oraz fort z epoki żelaza we Frankenbury Camp.

Zaledwie 68 km na zachód od Algieru stoją ruiny fenickiej osady pochodzące z V w. p.n.e. W późniejszym okresie Tipasa stalą się rzym­ską kolonią. Według legendy poniósł tam mę­czeńską śmierć Św. Salsa. W V w. miasto zosta­ło zniszczone. Dzisiaj turyści mogą oglądać pozostałości po czterech rzymskich łaźniach, teatrze i potężnej dziewięcionawowej kate­drze.

Ruiny Tiahuanaco, jednego z mniej znanych prehiszpańskich miast obu Ameryk, leżą 3850 m n.p.m., w pobliżu południowego brzegu Jeziora Titicaca, o 100 km na zachód od La Paz. Tiahuanaco było zamieszkane od 1500 r. p.n.e. do roku 1200, lecz szczyt jego potęgi przypadał na lata 500 do 1000, kiedy było ośrodkiem kultu religijnego, którego wpływy rozciągały się na cały obszar Boliwii i południowego Peru.

Głównym bóstwem tego kultu był bóg bramny przedstawiany z laską. Wyrzeźbiono go pośrodku monolitycznej Bramy Słońca, która prowadziła wprost na dziedziniec zwa­ny Calasasaya.

Centrum miasta, zajmujące powierzchnię 50 ha, zawierało obrzędowe i religijne budow­le, z których najciekawsza jest Acapana, pła­sko zwieńczony nasyp, czy też świątynia usy­pana z ziemi i oblicowana ciosanym kamie­niem. Jest ona kwadratem o boku 200 m i wy­sokości 15 m. Do innych zabytków miasta za­liczają się kamienne posągi.